28 October 2025
Blaai af vir Afrikaanse weergawe.
The Free Market Foundation (FMF) has submitted comments to the Department of Small Business Development on the draft Business Licensing Bill, 2025, highlighting its unconstitutional provisions and potential to stifle South Africa’s economy.
The comment, delivered last Thursday, 23 October, argues that the proposed legislation, which seeks to replace the 1991 Businesses Act, will impose excessive regulatory burdens on businesses and undermine constitutional rights.
The draft Bill proposes a sweeping expansion of licensing requirements, far beyond the 1991 Act’s limited scope. The 1991 law only mandated licences for selling meals or perishable foodstuffs and specific entertainment or health facilities. The new legislation will empower the Minister of Small Business Development to designate virtually any business undertaking – ranging from agriculture, taxi and shuttle services, retail trade of all types, to hospitals, tour operators, and waste-water disposal services – as requiring a license. Many of these types of enterprises are already subject to stringent regulation in other legislation.
The FMF contends this constitutes an unconstitutional delegation of Parliament’s plenary legislative power to the Minister, a stance supported by Constitutional Court precedent.
The FMF further calls attention to the Bill’s intervention in exclusively provincial matters, such as abattoirs and liquor licenses, where Parliament generally lacks authority. This overreach extends to mandating provincial and local governments to enact licensing laws, which violates the Constitution’s system of checks and balances.
The Bill’s entry, search, and seizure clauses are another focal point of concern, violating the constitutional right to privacy.
Authorised officers can enter premises without warrants if they suspect “unlicensed activity,” confiscate goods, and impose fines, which bypasses the right to due process.
“The Department of Small Business Development should be South Africa’s foremost deregulator, cutting red-tape, reducing compliance costs, and lessening the burden of state activity on entrepreneurs. For its entire existence, as is also manifested in this Bill, the Department has sought to be a regulator on par with other departments with little interest in liberalisation. Like its counterparts, it is squeezing the lifeblood out of the economy,” says Martin van Staden, FMF Head of Policy.
The FMF’s Liberty First (LibertyFirst.co.za) initiative has sought to place achievable policy reform on the Government of National Unity (GNU)’s agenda. South Africa’s 32.9% official unemployment rate is the highest formal rate in the world. Combined with sub-1% economic growth over a decade, significant liberalisation is imperative.
Liberty First draws on the Fraser Institute’s Economic Freedom of the World annual report, which measures the degree of economic freedom across the various countries of the world.
“The Fraser report, alongside Liberty First, offers a clear roadmap to economic rejuvenation, job creation, and prosperity for the poorest of the poor, who without exception flourish more in jurisdictions where government plays a less interventionist role in the economy,” concludes Van Staden.
Click here to read the full submission.
Ends.
***
Ongrondwetlike nuwe Wetsontwerp op Sakelisensiëring sal SA se werkloosheid vererger, waarsku FMF
28 Oktober 2025
Blaai op vir Engelse weergawe.
Die Vryemarkstigting (FMF) het kommentaar ingedien by die Departement van Kleinsakeontwikkeling oor die konsep Wetsontwerp op Sakelisensiëring, 2025, en dui op sy ongrondwetlike bepalinge en potensiaal om die Suid-Afrikaanse ekonomie te beskadig.
Die kommentaar, wat verlede Donderdag, 23 Oktober 2025, ingedien is, meen dat die voorgestelde wetgewing, wat die 1991 Sakewet wil vervang, buitensporige regulerende laste op besighede sal plaas en grondwetlike regte sal ondermyn.
Die konsep wetsontwerp stel ’n wydvoerige uitbreiding van lisensievereistes voor, ver bo die beperkte omvang van die 1991 wet. Die ou wet het slegs lisensies voorgeskryf vir die verkoop van maaltye of bederfbare voedselstowwe en spesifieke vermaak- of gesondheidsgeriewe. Die nuwe wetgewing sal die Minister van Kleinsakeontwikkeling bemagtig om byna enige onderneming – wat wissel van landbou, taxi- en pendeldienste, kleinhandel van alle soorte, tot hospitale, toeroperateurs, en afvalwaterverwyderingsdienste – onderhewig aan lisensiëring aan te wys. Baie van hierdie ondernemings is reeds onder streng regulering in ander wetgewing.
Die FMF beweer dat dié ’n ongrondwetlike oordrag van Parlement se volle wetgewende gesag aan die Minister is, ’n standpunt wat deur Grondwetlike Hof presedent ondersteun word.
Die FMF rig ook aandag op die wet se inmenging in uitsluitlik provinsiale aangeleenthede, soos slaghuise en dranklisensies, waar Parlement in die breë nie gesag het nie. Hierdie oordrewe optrede strek tot die verpligting van provinsiale en plaaslike regerings om lisensiewette aan te neem, wat die Grondwet se stelsel van wedersydse magkontroles skend.
Die wet se bepalinge oor intree, soektog, en beslaglegging wat die grondwetlike reg op privaatheid skend is ’n verdere fokuspunt van kommer.
Gemagtigde beamptes kan persele sonder lasbriewe binnegaan as hulle “ongelisensieerde aktiwiteite” vermoed, goedere in beslag neem, en boetes oplê, wat die reg op regmatige proses omseil.
“Die Departement van Kleinsakeontwikkeling behoort Suid-Afrika se voorste dereguleerder te wees, wat rompslomp en nakomingskostes verminder en die las van staatsaktiwiteite op entrepreneurs verlig. Vir sy hele bestaan, soos ook in hierdie wetsontwerp gemanifesteer, het die Departement gesoek om ’n reguleerder te wees op gelyke voet met ander departemente met min belangstelling in liberalisering. Soos sy eweknieë, pers dit die lewensbloed uit die ekonomie,” sê Martin van Staden, FMF Beleidshoof.
Die FMF se Liberty First-inisiatief (LibertyFirst.co.za) poog om haalbare beleidsverandering op die Regering van Nasionale Eenheid (RNE) se agenda te plaas. Suid-Afrika se amptelike werkloosheidsyfer van 32.9% is die hoogste formele koers ter wêreld. Gekombineer met sub-1% ekonomiese groei oor ’n dekade, is aansienlike liberalisering noodsaaklik. Liberty First steun op die Fraser Instituut se jaarlikse Economic Freedom of the World-verslag, wat die graad van ekonomiese vryheid oor die verskeie lande van die wêreld meet.
“Die Fraser-verslag, tesame met Liberty First, bied ’n duidelike padkaart na ekonomiese herlewing, werkskepping, en voorspoed vir die armste van die armes, wat sonder uitsondering meer floreer in jurisdiksies waar die regering ’n minder intervensionistiese rol in die ekonomie speel,” sluit Van Staden af.
Kliek hier om die volledige indiening te lees.
Einde.
